Bezoek ook eens

WWW.TASMEDES.NL
 
gewijd aan de interactie van geloof en natuurwetenschap

God en de Menselijke Maat:

Gods Handelen en het Natuurwetenschappelijk Wereldbeeld

door Taede A. Smedes

 

• Welkomstpagina

• Algemeen: Over het boek

• Hoofdstuk 1
  Theologie en spreken over God

• Hoofdstuk 2
  Is er een conflict tussen godsdienst en wetenschap? (1)

• Hoofdstuk 3
  Is er een conflict tussen godsdienst en wetenschap? (2)

• Hoofdstuk 4
  Spreken over God: wat bedoelen we dan?

• Hoofdstuk 5
  Spreken over de wereld als 'schepping'

• Hoofdstuk 6
  Creatio ex nihilo, Big Bang of misschien allebei?

• Hoofdstuk 7
  Wat doet God? De vraag naar 'Gods handelen'

• Hoofdstuk 8
  Hoe doet God het? De vraag naar Gods voorzienigheid

• Hoofdstuk 9
  Gebruikt God special effects? Over wonderen

• Hoofdstuk 10
  God, scheppingsleer en Intelligent Design

• Hoofdstuk 11
  Bemoeit God zich nog met ons? Rondom het gebruik van kenosis

• Hoofdstuk 12
  Hoe nu verder? Opnieuw geloof en wetenschap overdenken

• Epiloog

• Reacties & Recensies

• Mijn Engelse boek: Chaos, Complexity, and God  

• Mijn website: www.TASMEDES.nl

• Mijn weblog

• Guestbook
  

• Contact

• De site van Uitgeverij Meinema

• De site van Boekencentrum

Hoofdstuk 6

Creatio ex nihilo, Big Bang of misschien allebei?

In hoofdstuk 5 werd al gesproken over creatio ex nihilo. In hoofdstuk 6 (94-112) ga ik uitgebreid in op de relatie tussen creatio ex nihilo en de kosmologische oerknaltheorie (de big bang theory).

De kosmoloog Fred Hoyle vond de oerknaltheorie een religieus concept en geen wetenschap, wat de voornaamste reden was waarom hij de big bang verwierp. Van Hoyle wordt vaak gezegd dat hij atheïst was. Dat klopt echter niet. Zijn godsbeeld was 'Grieks' in de zin dat hij op grond van de fine-tuning van het universum meende dat er in het heelal een scheppend wezen aanwezig was wat hij 'God' noemde. Er zijn echter ook wetenschappers die, in tegenstelling tot Hoyle, van mening zijn dat de oerknaltheorie juist wijst naar een creatio ex nihilo.

De big bang theorie is dus 'theologische ambigue': je kunt er theologisch alle kanten mee op. Het is dan ook belangrijk om te vragen waar de creatio ex nihilo-gedachte vandaan komt en wat ze tot uitdrukking wil brengen. Ik geef aan dat het verschil tussen de gedachte van een 'schepping uit niets' en de wetenschappelijke oerknaltheorie met name gelegen is in het verschillende attitudes ten aanzien van de wereld: creatio ex nihilo brengt de contingentie en afhankelijkheid van de wereld tot uitdrukking, terwijl de oerknaltheorie juist de noodzakelijkheid en autonomie van de wereld tot uitdrukking brengt.

Ik sluit het hoofdstuk af met de vraag of de oerknaltheorie en 'schepping uit het niets' incompatibel zijn. Sluiten ze elkaar uit? Ik ben van mening dat de oerknaltheorie en de christelijke scheppingsleer elkaar niet hoeven uit te sluiten. Voor veel gelovigen resoneert de moderne oerknaltheorie met de christelijke scheppingsvoorstelling van een schepping van de wereld uit niets: er wordt een zekere verwantschap gevoeld tussen beide ideeën, maar ook niet meer dan dat. Van een identificatie kan nooit sprake zijn, omdat dit immers een categoriefout zou impliceren: een verwarring tussen religieus en natuurwetenschappelijk manieren van spreken en denken.

Detailopmerkingen

Dit hoofdstuk is geboren uit een lezing die ik  heb gehouden op 22 oktober 2005 voor de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW) te Leusden tijdens een studiedag over Oerknal en Schepping.

pagina 94: Literatuur over schepping uit niets en de oerknal. Een aantal boeken waarin wordt ingegaan op de relatie tussen de creatio ex nihilo en de oerknaltheorie zijn:

• A. van de Beek, Schepping: De wereld als voorspel voor de eeuwigheid. Baarn: Callenbach 1996.

• A. Benz, The Future of the Universe: Chance, Chaos, God? New York/London: Continuum 2000.

• S.J. Bonting, Creation and Double Chaos: Science and Theology in Discussion. Minneapolis: Fortress Press 2005.

• P. Copan & W.L. Craig, Creation out of Nothing: A Biblical, Philosophical, and Scientific Exploration. Grand Rapids: Baker Books 2004.

• W.B. Drees, Beyond the Big Bang: Quantum Cosmologies and God. La Salle, Ill: Open Court 1990.

• W.B. Drees, Heelal, mens en God: Vragen en gedachten. Kampen: Kok 1991.

• E. Drewermann, Im Anfang... Die moderne Kosmologie und die Frage nach Gott. Düsseldorf: Patmos Verlag 2002.

• E. Drewermann, Als de sterren goden waren... Moderne kosmologie en geloof. Zoetermeer: Meinema/Kapellen: Pelckmans 2005 (vertaling van: Wenn die Sterne Götter waren... Moderne Kosmologie und Glaube. Im Gespräch mit Jürgen Hoeren. Freiburg in Breisgau: Verlag Herder 2004).

• D.A.S. Fergusson, The Cosmos and the Creator: An Introduction to the Theology of Creation. London: SPCK 1998.

• H. Küng, Der Anfang aller Dinge: Naturwissenschaft und Religion. München: Piper Verlag 2005.

• D.C. Matt, God and the Big Bang: Discovering Harmony Between Science & Spirituality. Woodstock: Jewish Lights Publishing 1996 (vanuit joods perspectief).

• H. Schwarz, Creation. Grand Rapids, MI: Eerdmans 2002.

• C. Southgate et al., God, Humanity, and the Cosmos: A Companion to the Science-Religion Debate. Second ed. London/New York: T&T Clark 2005.

• M.W. Worthing, God, Creation, and Contemporary Physics. Minneapolis: Fortress Press 1996.

pagina 95: De Big Bang theory. Er zijn ontzettend veel boeken over de oerknaltheorie en moderne kosmologie verschenen. Hier een paar boeken ter oriëntatie:

• N. deGrasse Tyson & D. Goldsmith, Origins: Fourteen Billion Years of Cosmic Evolution. New York: W.W. Norton & Co. 2004.

• A. Delsemme, Our Cosmic Origins: From the Big Bang to the Emergence of Life and Intelligence. Cambridge: Cambridge University Press 1998. (Dit boek neemt ook de biologische evolutie mee en plaatst vraagstukken omtrent het ontstaan van leven in een kosmologische context. Veel details en toch toegankelijk. Schitterend gedaan, een absolute aanrader.)

• J. Gribbin & M. Gribbin, Stardust: Supernovae and Life - The Cosmic Connection. New Haven/London: Yale University Press 2001.

• J. Silk, A Short History of the Universe. New York: Scientific American Library 1997.

• J. Silk, The Big Bang. Third Ed. New York: Henry Holt & Co. 2001.

• S. Singh, Big Bang: The Origin of the Universe. New York: Fourth Estate 2004.

• K. Verburgh, Schitterend! Over het universum. Antwerpen: Uitgeverij Houtekiet 2003. (Erg leuk boek, met veel humor geschreven.)

pagina 95vv: Van/over Fred Hoyle. Enkele boeken van en over Fred Hoyle:

• J. Gregory, Fred Hoyle: The Man Who Brought Space Down To Earth. Oxford: Oxford University Press 2005.

• F. Hoyle, The Intelligent Universe: A New View of Creation and Evolution. London: Michael Joseph 1983.

• F. Hoyle, Home is Where the Wind Blows: Chapters From a Cosmologist's Life. Mill Valley, CA: University Science Books 1994.

• S. Mitton, Conflict in the Cosmos: Fred Hoyle's Life in Science. Washington, DC.: Joseph Henry Press 2005.

pagina 97v.: Antropische principes en fine-tuning. Ik ga in dit hoofdstuk - en ook elders in dit boek - nauwelijks in op de zogenaamde antropische principes. Wie daar meer over wil weten, er zijn veel boeken over dit onderwerp verkrijgbaar. De belangrijkste zijn:

• J.D. Barrow & F.J. Tipler, The Anthropic Cosmological Principle. Oxford/New York: Oxford University Press 1986. (Het standaardwerk!)

• J. Leslie, Universes. London/New York: Routledge 1989.

• N.A. Manson (ed.), God and Design: The Teleological Argument and Modern Science. London/New York: Routledge 2003.

• M. Rees, Just Six Nubers: The Deep Forces That Shape the Universe. London: Weidenfeld & Nicholson 1999.

pagina 100v.: Stephen Hawking. Enkele boeken van en over Stephen Hawking:

• K. Ferguson, Stephen Hawking: A Quest for a Theory of Everything. New York: Bantam Books 1992.

• S. Hawking, A Brief History of Time. New York: Bantam Books 1988 (en latere drukken).

• S. Hawking, Black Holes and Baby Universes: and Other Essays. New York: Bantam Books 1993.

• S. Hawking, The Theory of Everything: The Origin and Fate of the Universe. Beverly Hills, CA: New Millennium Press 2002.

• S. Hawking & L. Mlodinov, Een korte geschiedenis van de tijd. Amsterdam: Bert Bakker 2005 (vertaling van: A Briefer History of Time. New York: Bantam Books 2005).

• M. White & J. Gribbin, Stephen Hawking: A Life in Science. New Updated Ed. Washington, D.C.: Joseph Henry Press 2002.

• D. Wilkinson, God, Time, and Stephen Hawking: An Exploration into Origins. London: Monarch Books 2001.

pagina 105: Over contingentie en noodzakelijkheid. Ik kreeg van een aantal lezers de opmerking dat ik het begrip 'contingentie' op verschillende manieren en met verschillende betekenissen gebruik. (verder te bewerken)

"Het probleem tussen geloof en natuurwetenschap zit niet aan de kant van de natuurwetenschappen, maar het zit in de manier waarop over God gesproken en gedacht wordt. Daarom ben ik ook van mening dat veel theologen die proberen toch Gods handelen met natuurwetenschappelijke theorieën te verzoenen, onzinnig bezig zijn. Ze houden zich bezig met een probleem dat helemaal niet bestaat. ... ik denk dat veel benaderingen in religion & science theologisch gezien bullshit zijn." (p. 33)

ISBN 9021141132,  € 19,50